Τα Θεοφάνεια και η κατάδυση του Τιμίου Σταυρού στην Κοινότητα Αγίου Στεφάνου της Ιεράς Μητροπόλεως Δέρκων

Με εξαιρετική λαμπρότητα εορτάστηκαν τα Θεοφάνεια του 2013 στον Ιερό Ναό του Αγίου Στεφάνου στην ομώνυμη παραθαλάσσια κοινότητα της Πόλης. Ο Σεβασμιώτατος Ποιμενάρχης Γέρων Δέρκων κύριος Απόστολος προεξήρχε της θείας και ιεράς Λειτουργίας που τελέστηκε με   σεμνή μεγαλοπρέπεια και κατάνυξη, όπως αρμόζει στην Δεσποτική  αυτή εορτή της Βαπτίσεως του Χριστού, κατά την οποία αναδεικνύεται η θεότητα του Χριστού (Αποστολικαί Διαταγαί, 4ος αι.) Πλήθος πιστών κατέκλυσαν τον ναό, αλλά και τον περιβάλλοντα χώρο συμμετέχοντας στην Ακολουθία, κατά την οποία   τελείται   σύμφωνα με το τυπικό της Εκκλησίας μας και ο Μέγας Αγιασμός των Θεοφανείων. Ο Σεβασμιώτατος με εόρτια  ομιλία του  τόνισε συν τοις άλλοις  την μεγάλη αγιαστική αξία που έχουν όλες οι ιερές  Ακολουθίες και ιδιαιτέρως  αυτές των Δεσποτικών Εορτών. «Με τον πλούτο των νοημάτων και με τους συμβολισμούς που εμπεριέχουν μας  βοηθούν να κατανοήσουμε την σωτήριο για όλους τους ανθρώπους Χάριν του Κυρίου» τόνισε περαίνοντας τον λόγο του. Τα Επιφάνεια-Θεοφάνεια  ήδη είχαν καθιερωθεί από τον 3ο αιώνα στην Αντιόχεια, στη συνέχεια δε σε όλο το χριστιανικό κόσμο. Κατά την ημέρα αυτή στην αρχαία Εκκλησία συνεορτάζονταν και η Γέννηση του Χριστού. Στη συνέχεια, κατά τον 4ο αιώνα διαχωρίστηκαν οι δύο αυτές μεγάλες εορτές.

Στην υμνογραφία των Φώτων παρατηρούμε ότι προσωποποιείται ο Ιορδάνης ποταμός, μιλά και δρα ως άνθρωπος και «απορεί» για την τιμή που του επεφύλαξε ο Χριστός να βαπτιστεί στα νερά του.  Η  προσωποποίηση αυτή δεν είναι σπάνια γενικά στην Υμνογραφία και στους Ψαλμούς ( ο ¨Αδης βοά, η κτίσις αγάλλεται και χαίρει, η Σιών χαίρει,   οι ουρανοί αγάλλονται, ο ήλιος και η σελήνη υμνούν τον Κύριο, κτλ.). Στην περίπτωση όμως του Ιορδάνη ποταμού διαπιστώνουμε στις ακολουθίες των Φώτων εξαιρετικό  πλούτο  παρομοιώσεων του ποταμού με άνθρωπο,  με σκοπό φυσικά να αποδοθεί  η μεγάλη σημασία των γεγονότων  της ημέρας και να δοθεί στους πιστούς το μεγαλείο του επιφανέντος Χριστού. Έτσι σύμφωνα με τον υμνωδό (Ιδιόμ. Πρώτης Ώρας της Εορτής)  κατά την  στιγμή της Βαπτίσεως, όπου «αγιάζεται των υδάτων η φύσις», ο ποταμός Ιορδάνης  «ρήγνυται», διασπά δηλ την συνοχή του «βλέποντας» τον Δεσπότη  στα νερά του «Δεσπότην ορών ρυπτόμενον», σταματά το ρεύμα, την  ροή   των υδάτων του «των ιδίων ναμάτων επέχει το ρεύμα» και  έτσι ως ζων οργανισμός θαυμάζει τα μεγαλεία του Θεού. Στο Δοξαστικό της Έκτης Ώρας  της Εορτής  ο υμνογράφος ρωτά τον Ιορδάνη   τον λόγο της αναχαίτισης των υδάτων του  και εν συνεχεία λαμβάνει την απάντηση από το στόμα του ποταμού. «Τι αναχαιτίζεις σου τα ύδατα ω Ιορδάνη; .. και ου προβαίνεις την  κατά φύσιν πορείαν;» ερωτά ο υμνογράφος και  έκπληκτος ο  Ιορδάνης, που ήταν   συνηθισμένος να δέχεται τους απλούς ανθρώπους στις όχθες του προκειμένου να καθαρίσουν τα καθημερινά τους σκεύη,  του απαντά : «Εξίσταμαι και φρίττω την άκραν συγκατάβασιν, ουκ είωθα τον καθαρόν αποπλύνειν… αλλά τα ρερυπωμένα σκεύη εκκαθάρειν».  Σε απόλυτη σύμπνοια με τους παραπάνω ύμνους βρίσκεται και  το πανάρχαιο  ψηφιδωτό της Ραβέννας    που παραθέτουμε παραπάνω και   το οποίο   εικονίζει τον Ιορδάνη ποταμό ως απορημένο γέροντα, τα  δε νερά του ποταμού στατικά και ακίνητα. Τα παραπάνω έχουν ως σκοπό να προβάλλουν τον συν-εορτασμό   της φύσης και των στοιχείων της με τον πιστό άνθρωπο,  δεδομένου ότι «όπου γαρ βούλεται Θεός νικάται φύσεως τάξις», Ιωάννη Χρυσοστόμου,Λόγος εις το Γενέθλιον του Κυρίου Ημών Ιησού Χριστού.

Η Εκκλησία μας διασώζει  πολλά έθιμα που συνδέονται με τις μεγάλες Δεσποτικές και Θεομητορικές εορτές. Ένα από τα γραφικότερα και δημοφιλέστερα   είναι  η κατάδυση του σταυρού στα ύδατα και εν συνεχεία η  ανάσυρσή του  από κολυμβητή και η παράδοσή του στον προεστώτα της Ακολουθίας.  Δεν υπάρχει ειδική διάταξη για την τελετή αυτή της κατάδυσης, ούτε και αναφορά στα σημερινά τυπικά της Εκκλησίας. Πρόκειται για ένα έθιμο εκκλησιαστικό, για μία συμβολική αναπαράσταση  της βαπτίσεως του Χριστού, θα μπορούσαμε να πούμε.  Η μακραίωνη παράδοσή του μαρτυρείται στις πηγές  και ο  σταυρός που ρίπτεται  στα ύδατα  είναι ο ίδιος ο Χριστός που τα αγιάζει με την βάπτισή του. Κάτι που ίσως κάνει το έθιμο αυτό εξαιρετικά σημαντικό: με την  Βάπτιση του Κυρίου μας έχουμε και την φανέρωση του ίδιου του Τριαδικού Θεού, την φωνή του Γεννήτορος Πατρός, τον αγαπητό  Υιό  και το Άγιο Πνεύμα εν είδει περιστεράς. Αυτό το ωραίο έθος αναβίωσε και φέτος στην παραλία πλησίον του ναού του  Αγίου Στεφάνου. Μετά το πέρας της Ακολουθίας η ιερά πομπή με προεξάρχοντα τον Γέροντα Ποιμενάρχη κ. Απόστολο  και ψάλλοντας το τροπάριο της Εορτής και το Κοντάκιο κατευθύνθηκε στο  γραφικό λιμανάκι του Αγίου Στεφάνου προκειμένου να γίνει η τελετή της κατάδυσης. Πλήθος κόσμου από την Πόλη και το εξωτερικό είχε συγκεντρωθεί προκειμένου να παρακολουθήσει την τελετή. Με κατάνυξη και με ευλάβεια ο Άγιος Δέρκων ψάλλοντας το «Εν Ιορδάνη» έριξε τον ξύλινο Σταυρό στα παγωμένα νερά της Προποντίδας, Ευθύς   4 κολυμβητές ( Xρήστος Μπενλήσοϊ, Γεώργιος Ερκέκ, Ζόρζ Αϊδογάν, εντεύθεν καί Κωνσταντίνος Γραντζής, εκ Θεσσαλονίκης )  έπεσαν στο νερό. Ο πρώτος ἐξ αυτών ( Χρήστος Μπενλήσοϊ ) ήταν αυτός που  έβγαλε τον σταυρό από την θάλασσα και τον παρέδωσε  στα χέρια του Δεσπότη για να λάβει  μαζί με την χάρη του Θεού και ένα χρυσό σταυρό ως  ευλογία της Μητροπόλως Δέρκων. Όπως συνέβαινε σε πολλές περιοχές  της Μικράς Ασίας έτσι και στην Πόλη μας τον σταυρό μπορούν  να βγάλουν από την θάλασσα  κολυμβητές  ανεξαρτήτως θρησκείας και δόγματος. Άλλωστε η  χάρις του Θεού είναι για όλους. Αξίζει να σημειωθεί, τέλος,  ότι ο Άγιος Στέφανος είναι μία  από τις ελάχιστες κοινότητες της Πόλης που τελούσαν  συνεχώς την τελετή του καθαγιασμού των υδάτων ακόμη και στους χαλεπούς καιρούς των προηγουμένων δεκαετιών κατά τις οποίες  είχαν απαγορευτεί από τις  αρχές   όλες οι εκτός ναών  θρησκευτικές εκδηλώσεις και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις των Ομογενών.

δρ Αντώνιος Χατζόπουλος, Ιανουάριος 2013, Κων/πολη.

Be the first to comment

Leave a comment

Your email address will not be published.


*